هلال شوال
بسم الله الرحمن الرحیم
کم کم حال وهوای عید رمضان هویدا ست وبوی خوش عید به مشام می رسه وجان های عاشقی را که یک ماه فقط به خاطراو دست از خوردن آنچه که قبل از ان حلال بود کشیدند و دست به حرام هم نیازیدند ملکوتی می شود .
اما آنچه در کنار لذت رسیدن عید مورد توجه قرار دارد خیلی عزیز بودن ! هلال شوال هست می بینید که وقتی به آخرهای ماه مبارک می رسیم همه دنبال این هلال هستیم .
البته این موضوع امر پسندیده است ولی آن چه جای تامل دارد این است که معمولا همه سعی دارند همه نظر فقیهانه و هم رای منجمانه از خودشون ابراز بدارند!!!
مطلب قابل توجه دیگر این است که در این روزها شدیدا مرغ همسایه هم غاز هست یعنی اگردر فلان کشور عید اعلام می شود انگار فقط آن کشورها متخصص در رویت هلال هستند و می شنوید که:
«بعله امروز در عربستان یا فلان کشور و... عید بوده احتمالا در ایران اشتباه کرده اند . »
بعد هم زنگ زدن به دفتر مراجع شروع می شود و هرکسی برای خودش فتوایی صادر می کند وبعد هم مستند می کند به این که : زنگ زدند به دفتر فلان آقا گفته : مبارک است انشاءالله . حالا این که چه کسی این گوشی را بر داشته ، آقا بوده یا نه ؟ منظورش چه بوده ؟ اصلا آیا راه ثبوت هلال ماه شوال با تلفن ممکن است یا این که در رساله ها راه های دیگری را برای ثبوت هلال ماه شوال گذاشته اند ؟ کم تر کسی به آنها توجه نمی کند .
چند سال پیش بود که من در اداره در کمال ناباوری دیدم که عده ای با همین حرف ها رفتند در گوشه ای از اداره روزه خودشان را افطار کردندصرفا با همین شایعاتی که استنادش فقط شنیده ایم بود .
حالا ریشه این اختلاف ها کجاست ؟
۱-چرا فقهای یک کشور در اعلام عید با هم اختلاف دارند ؟
۲-اصلا آیا این اختلاف طبیعی هست یا نه؟
۳-آیا به محض ثبوت هلال برای یک فقیه افطار کردن برای مقلدانش واجب می شود یا نه ؟
۴- چرا کشورها در اعلام کردن عید با هم دیگر اختلاف دارند ؟
اگر حوصله کنید من می خواهم در این مقاله مختصر خیلی گذزا به آن ها جواب خودمانی بدهم بعد هم برای یک مطالعه عمیق شما را ارجاع بدهم به یک مجله تخصصی فقهی :
-
اولین نکته در مورد ثبوت هلال این هست که موضوع ثبوت هلال هم مثل بقیه ی احکامی که در رساله ها هست مثل نماز مسافر که فقها در مورد انها باهم اختلاف دارند یک حکم فقهی است بنابر این اختلاف فقها در مورد ثبوت یا عدم ثبوت آنها مانند بقیه احکام طبیعی است که فقها براساس استنباطشان می توانند باهم اختلاف داشته باشند واین اختلاف عیب محسوب نمی شود .
-
علت این اختلاف در استنباط هم بر می گرددبه احادیث فراوانی که در این زمینه وجود دارد وهر فقیهی براساس تحقیقی که می کند یکی از این احادیث را مبنای نظر خودش قرار می دهد و فتوا می دهد ( مثلا یک عده از فقها معتقدند که برای ثبوت هلال باید بین شهر ها اتحاد افق وجود داشته باشد به تعبیر دیگر هرگاه دو کشور در یک عرض جغرافیایی باشند دیده شدن ماه در یک کشور می تواند برای کشور دیگر هم حجت باشد تا اعلام عید کنند. اما برخی از فقها هم به اتحاد افق معتقد نیستند و معتقدند که در هرجای دنیا ماه دیده شود همین امر کفایت می کند ونیازی نیست که در افق های مختلف دیده شود و به اصطلاح فقها : ما امشب یک هلال احتیاج داریم که در هرجا دیده شود کفایت می کند . یا یک عده از فقها بر اساس حدیث معتقدند که حکم حاکم جامعه اسلامی (ولی فقیه )برای اثبات اول ماه و یا آخر ماه کافی است واگر حاکم جامعه اسلامی حکم بدهد همه باید به این حکم عمل کنند البته برای این امر هم دلایل زیادی ذکر کرده اند ) بنابر این این اختلاف یک اختلاف طبیعی است .
-
اما این که آیا ثبوت هلال برای یک فقیه به منزله ی ثبوت برای مقلدان هم هست یک برداشت ناصواب هست .یعنی در رساله های فقهی ثبوت هلال ماه یک امر تقلیدی نیست و نمی توان صرفا با این دلیل که مرجع تقلید یک نفر عید گرفته ، او هم به افطار روزه اقدام کند.
ابتدا باید ببینیم شرایط ثبوت هلال در فقه شیعه چیست ؟
الف: حکم حاکم جامعه اسلامی .حاکم جامعه اسلامی بر اساس امکاناتی که دارد ثبوت هلال ماه را معین می کند . همان طور که می دانید ولی فقیه به خاطر جایگاهی که دارد وبه خاطر این که امکانات وسیع تری در اختیار او قرار دارد امکان بیشتری هم برای جستجوی هلال و رای به ثبوت یا عدم ثبوت آن برای او فراهم است .
مثلا در دو سال گذشته از طرف دفتر معظم له یک گروه یکصد نفره از منجمان وفقها با یک هواپیما برای رویت هلال در آسمان یزد رفتند برای این که آسمان دامغان یکی از مکان هایی است که از لحاظ نجومی در صورت پدیدار شدن هلال زودتر رویت می شود .
ب: فرد مکلف خودش رویت کرده باشد
ج:این که دونفر عادل شهادت بدهند که ماه را دیده اند
د: این که سی روز از ماه رمضان گذشته باشد .
همان طور که ملاحظه می کنید افطار شرایط دارد وصرفا با این دلیل که فلانی افطار کرده نمی توان اقدام به افطار کرد . -
علت اختلاف کشورها هم در بحث رویت هلال ماه بر می گردد به همان اختلاف مبناها که بر اساس احادیث است . همان طور که در مورد حکم نماز این همه اختلاف هست خوب در این مورد هم اختلاف وجود دارد . ( استاد ارجمند حجة الاسلام دکتر صابریان در یکی از کلاس ها ی اصول خاطره ای را نقل می کرد که خیلی جالب است ، ایشان نقل می کرد :
«ما چند سال پیش که برای حج تمتع به مکه مشرف شده بودیم وبر اساس تقویم امروز دوم ذی الحجه بود وفردا باید سوم می شد یک بار در هتل شنیدیم که دولت عربستان اعلام کرده که فردا اول ذی الحجة است . به همین راحتی دو روز تقویم عقب کشیده شد .» ومردم همه مطیعند من در عمره دیده ام روحیات آنها را واقعا اگر بخواهند نماز جمعه را در چهارشنبه هم بخوانند کسی حرفی نمی زند .
البته بحث وقتی وبلاگی است وباید کوتاه نوشته شود یک مقدارسخت است که به همه جوانب با مستندات آن اشاره گردد البته می توانید برای اگاهی کامل از بحث ثبوت هلال به مجله فقه (کاوشی نو در فقه اسلامی ) مراجعه کنید یا در این سایت این مجله رو مشاهده کنید .
بسم الله الرحمن الرحیم